Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Apella Nota. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Apella Nota. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

Apella nota: Όταν η αγάπη για την Κάρπαθο γίνεται μνήμη, μουσική και πολιτισμός

  Στη σημερινή μου εγγραφή, αρχικά θα σας παρουσιάσω μία από τις πιο διαχρονικές (ξεκίνησε το 1998), καλοστημένες  και ποιοτικές ιστοσελίδες για την Κάρπαθο, την οποία "τρέχει" ο Μανόλης Μ. Τσαγκάρης, την karpathos.net "η Κάρπαθος στο διαδίκτυο" . Γράφει ο δημιουργός της: Αγαπητέ επισκέπτη, στον ιστότοπο αυτό θα δείς “σκόρπια” δείγματα του νησιού μας και της αγάπης μας γι΄αυτό. .... προσπαθούμε να δημοσιεύουμε οτιδήποτε μας αφήνει ο ελάχιστος χρόνος που διαθέτουμε.

  Δεν υπάρχει το άγχος της τακτικής ανάρτησης κι αυτό στο τέλος, ειδικά αν έχεις μια τόσο μακροχρόνια παρουσία στο διαδίκτυο, μάλλον δεν είναι μειονέκτημα. Διότι ισοσκελίζεται από τις μοναδικές και πρωτότυπες εγγραφές, αλλά και από μία ποικιλία παρουσιαζόμενων δράσεων, όλες με κεντρικό άξονα την Κάρπαθο.

  Στην εγγραφή μου αυτή θα επικεντρωθώ στις δράσεις της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Apella nota, η οποία παρουσιάζεται μέσα από την ιστοσελίδα karpathos.net., η οποία είναι μία εταιρεία πολυμεσικών παραγωγών με κύριο σκοπό την καταγραφή, προβολή και διάδοση της πολιτιστικής παράδοσης και της ιστορίας της Κάρπαθου. Υπεύθυνοι είναι ο Μανόλης Μ. Τσαγκάρης από το Απέρι και ο Περικλής Θ. Λαγωνικός από το Όθος. Με μια πορεία που ξεπερνά τα 30 χρόνια, η Apella nota χρησιμοποιεί σύγχρονα τεχνολογικά μέσα για να διασώσει και να αναδείξει την πλούσια κληρονομιά του νησιού. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε στις ΗΠΑ, όπου οι δημιουργοί της ομάδας σπούδαζαν, νοσταλγώντας την ιδιαίτερη πατρίδα τους, αλλά και τρεφόμενοι από την αγάπη τους γι' αυτήν. Μια προσπάθεια που κατέληξε να γίνει πολύτιμο κομμάτι της πολιτιστικής μας παρακαταθήκης. Από ανθρώπους που, ακόμη κι όταν βρίσκονται μακριά από τη γενέθλια γη, επιμένουν να αναζητούν, να καταγράφουν, να διασώζουν και να αναδεικνύουν όσα συνθέτουν την ιδιαίτερη ταυτότητά της.

  Μέχρι στιγμής η ομάδα έχει προχωρήσει σε μουσικές παραγωγές σπάνιων πλέον ηχογραφήσεων της παραδοσιακής Καρπάθικης μουσικής και ποίησης κι ένα βιβλίο. Επίσης μέσα από το Apella Nota YouTube, το Apella Nota Instagram και apellanota meta, μοιράζονται οπτικοακουστικό υλικό βασισμένο σε καταγραφές που έχουν κάνει οι ίδιοι, των τοπικών εθίμων.

  Τελευταία, δημιουργούν ψηφιακές ραδιοεκπομπές (podcasts) με τον τίτλο: For the love of Karpathos, στις οποίες εξερευνούν την ιστορία και τα λαογραφικά στοιχεία του τόπου καταγωγής τους, βασιζόμενοι κυρίως στο πλούσιο υλικό που κατέχουν. 

  Μέχρι στιγμής έχουν δημιουργήσει πέντε εκπομπές, που μέσα από την αρμονική συνύπαρξη του λόγου, του ήχου και του χρόνου, καταφέρνουν να αγγίζουν τις πιο ευαίσθητες χορδές των ακροατών τους, ξυπνώντας μέσα τους τον βαθύ και ακατάλυτο Νόστο για την αγαπημένη πατρώα γη.

  Η πρώτη εκπομπή με τίτλο: Αναδρομή των 30 χρόνων της Apella Nota, ουσιαστικά αποτελεί ένα μικρό δείγμα των ηχογραφήσεων, παραγωγών και εκδόσεων του οργανισμού. Ξεκινά με σπάνιο υλικό από το πανηγύρι του Αγίου Ιωάννη στη Βρουκούντα (1996) και συνεχίζει με τη μουσική καταγραφή του Βάσου Κρητσιώτη και του γιου του, Διογένη. Παρουσιάζονται η ψηφιακή επανακυκλοφορία της κασέτας «Οι Ξενιτεμένοι» (δεκαετία '80), καθώς και τα CD «Για μια στιγμή στο Απέρι» και «Τ' άχαλο περιστέρι». Γίνεται αναφορά στο βιβλίο «Παναγιά η Λαρνιώτισσα» του Μανόλη Κασσώτη, που εξιστορεί την αναζήτηση ενός απαχθέντος Καρπαθόπουλου από πειρατές. Ξεχωρίζει μια ηχογράφηση του 1963 από το αρχείο του Γιάννη Σπυρόπουλου, με τους Γιάννη Γερατσούλη, Κωστή Νικολάου και Μιχάλη Αναγνωστόπουλο-Υψηλό. Τέλος περιλαμβάνεται μια ζωντανή ηχογράφηση του 2023 στο καφενείο «Τερψιθέα», με κατωχωρίτικες δοξαριές από τους Κωστή Σταυράκη, Αχιλλέα Βασιλαράκη και Νίκο Πορτοκάλη. Η εκπομπή ολοκληρώνεται με τον σκοπό «Μήλο της μηλιάς» από τον Μηνά Παπαμηνά, σε ηχογράφηση του Μάκη Μαυρολέων.

  Όταν άκουσα για πρώτη φορά αυτή την εκπομπή, ένιωσα μια βαθιά συναισθηματική φόρτιση. Ήταν σαν να άνοιξε μπροστά μου ένα παράθυρο στο παρελθόν. Αγαπημένοι ήχοι και μουσικές, άρχισαν να ξετυλίγουν μπροστά μου εικόνες μιας άλλης εποχής. Κι όταν ακούστηκαν οι σκοποί που συνδέονταν με το χωριό μου, το Όθος, ήταν σαν να βρέθηκα και πάλι στην καρέκλα του παλιού καφενείου, ανάμεσα σε γνώριμες μορφές και ξεχασμένες στιγμές. Για λίγο ένιωσα, πως μου επιστράφηκε ένα κομμάτι της νιότης μου. 

Ακούστε την εδώ:  

 

  Η επόμενο podcast με τίτλο «Folk Music and Poetry of Karpathos - A Warm Tribute to Bill Buschel», αναπαράγει μία αγγλόφωνη εκπομπή του 1998, στον ραδιοσταθμό της Νέας Υόρκης COSMOS FM WNYE Hellenic Public Radio, στο ραδιοπρόγραμμα «Graffiti» του ραδιοπαραγωγού Bill Buschel, λάτρη της Ελλάδας. Προλόγισε την εκπομπή αυτή λέγοντας μεταξύ των άλλλων: "Μετά από όλη μου την ενασχόληση με την Ελλάδα και την ελληνική κοινότητα, νόμιζα ότι γνώριζα την Ελλάδα... Μέχρι που έμαθα για την Κάρπαθο! ... και τότε ανακάλυψα πολλά περισσότερα ακόμα." Ο Μανόλης και ο Περικλής ήταν καλεσμένοι στην εκπομπή αυτή, όπου μίλησαν για την Κάρπαθο, αλλά και την Κάσο, τις παραδόσεις των νησιών, για την μαντινάδα και τη λειτουργία της και παρουσίασαν ηχογραφήσεις τους. Ακούγονται αποσπάσματα από γλέντι βάπτισης, το "σκοπό της νύχτας" από την Κάσο, το Όθος και την Όλυμπο, μαντινάδες από την Μαριγούλα Κρητσιώτη για τη σχέση μάνας και του ξενιτεμένου γιου της, Πάνω χορός από τη νότια, μεσαία και βόρεια ζώνη του νησιού. O Bill Bruschel εντυπωσιασμένος από αυτά που έμαθε, μιλά με ιδιαίτερα συγκινητικό τρόπο για την Κάρπαθο. Αυτό το επεισόδιο λογίζεται ως ένας οφειλόμενος φόρος τιμής για τη συνεισφορά του πρόσφατα αποβιώσαντα Bill Bruschel στην ελληνική ομογένεια. Την εκπομπή μπορείτε να την ακούσετε εδώ.

Η τρίτη εκπομπή έγινε με την ευκαιρία της πρώτης διοργάνωσης των Γιορτών Μπονέντη, στο Όθος «Punente fest 2026» στις 12-9-26. Μία προσπάθεια όλων των φορέων του Όθους, με πρωτεργάτες της Φωτεινή Λαγωνικού και τους μουσικούς Μαρίσσα Μπίλη, τα αδέλφια Θοδωρή, Νίκο και Ανδρέα Ζιάρκα, τον James Wylie, το Βασίλη Ντοκάκη, το Δημήτρη Παγίδα, τη Βανέσσα Κουρτέση και τον Μιλτιάδη Μαντινάο. Ουσιαστικά το φεστιβάλ αποτέλεσε μία προσπάθεια παντρέματος των σύγχρονων μουσικών τάσεων με την παραδοσιακή Καρπάθικη μουσική. 

  Στην εκπομπή αυτή ο Μανόλης και ο Περικλής αναδεικνύουν τις ιστορικές σχέσεις της Καρπάθικης μουσικής με άλλα ακούσματα, όπως τα γνωστά σε όλους μας Σμυρνέικα. Και αναδεικνύουν την προσπάθεια της Γιορτής Μπονέντη, να ακολουθήσει τον αντίστροφο δρόμο, να πάρουν δηλαδή οι μουσικοί, γνωστές Καρπάθικες Μελωδίες και να τις αναπλάσουν με νέα ενορχήστρωση, συνοδεία σύγχρονων και παραδοσιακών οργάνων. Είναι μια σύγχρονη τάση την οποία ενστερνίζονται πολλοί νέοι μουσικοί μας και η οποία, εμένα προσωπικά με βρίσκει σύμφωνο. Κυρίως διότι κάνεις ένα κομμάτι της παράδοσής μας, πιο προσιτό στη σημερινή αστικοποιημένη κοινωνία μας. Στην εκπομπή αυτή ακούγονται δουλειές των παραπάνω μουσικών στη λογική αυτή, αλλά και άλλες δουλειές του Βασίλη Ντοκάκη και του Μιλτιάδη Μαντινάου, που έχουν καταγωγή από το Όθος.

Την εκπομπή μπορείτε να την ακούσετε εδώ.

  Η τέταρτη εκπομπή με τίτλο «Απόδραση προς την Ελευθερία» είναι ιδιαιτέρως σημαντική, διότι μας δείχνει πως η Λαϊκή ποίηση (στην περίπτωση μας με τη μορφή μαντινάδων), μπορεί και αποτυπώνει στιγμές απλών ανθρώπων, στιγμές όμως που συνδέονται με σημαντικές ιστορικές καμπές της Πατρίδας μας. 

  Στην εκπομπή αυτή νοερά βρισκόμαστε στην Ιταλοκρατούμενη Κάρπαθο (Οκτώβριο του 1939). Μια ομάδα νέων της εποχής, που ασφυκτιούν στην σκλαβωμένη ιδιαίτερη πατρίδα τους, αποφασίζουν να δραπετεύσουν δια θαλάσσης, προς την Κρήτη. Ένα εγχείρημα τολμηρό που μόνο η νεανική θρασύτητα επιτρέπει, ένα εγχείρημα επικίνδυνο για την ίδια τη ζωή τους. Η παρέα αποτελούνταν από τους Απερίτες Δημήτριο Μιχ. Τσαγγάρη (γνωστός ως Μήτρος), Νικόλαο Δ. Λογοθέτη, Χατζηγιάννη Φρ. Μπέρτο, Ανδρέα Φρ. Φασουλέτο και Χ’’Ανδρούλη Ζερβό. Τις μαντινάδες συνέταξε σε ύστερο χρόνο ο Μήτρος, ως επιστολή προς τους δικούς του, για να τους εξιστορήσει την περιπετειώδη απόδρασή τους.  

  Οι μαντινάδες είναι  έντονα συγκινησιακά φορτισμένες, απολύτως δικαιολογημένα, αν αναλογιστούμε τι κατόρθωσαν στην πραγματικότητα οι πέντε φίλοι τότε. Με ένα μικρό καΐκι, με τη δύναμη των χεριών τους στα κουπιά και τους κινδύνους της θάλασσας, διαπλέουν την Κάρπαθο προς βορρά, περνούν το Στενό της Σαρίας, βρίσκουν καταφύγιο από τη θαλασσοταραχή σε έναν κόλπο στην Αστακί(δ)α κι από εκεί πλέουν προς την Κρήτη αφού κάνουν μία σύντομη στάση για νερό στις Διονυσάδες νήσους. Φτάνοντας μετά από μέρες, εξαντλημένοι, περιθάλπονται από τους φιλόξενους Κρητικούς. Η περιπέτεια τους δεν τελειώνει, αφού συλλαμβάνονται από τις αρχές για παράνομη είσοδο στη χώρα, καταδικάζονται σε 1000 δρχ πρόστιμο, το οποίο πληρώνουν συμπατριώτες τους. Αναπνέουν πλέον ελεύθερα, βρίσκονται σε ελληνικά χώματα, θα ζήσουν ως Έλληνες πολίτες. Αυτό τους αρκεί. 

  Αυτό που κάνει τη συγκεκριμένη εκπομπή ξεχωριστή είναι ότι οι μαντινάδες του Μήτρου δεν αποτελούν απλώς μια ποιητική αφήγηση μιας περιπετειώδους απόδρασης. Είναι μια αυθεντική μαρτυρία ανθρώπων που βίωσαν την Ιστορία, όχι ως θεατές, αλλά ως πρωταγωνιστές της. Μέσα από τους στίχους τους διασώζεται κάτι πολύ περισσότερο από ένα περιστατικό του παρελθόντος: η αγωνία, η τόλμη, η λαχτάρα για ελευθερία και, πάνω απ' όλα, η βαθιά ανάγκη να ζήσουν σε μια ελεύθερη πατρίδα.

  Τις μαντινάδες απαγγέλει ο Ηλίας Αντιμισιάρης και ο εγγονός του Μήτρου, ο Δημήτρης Μιχ. Τσαγκάρης (κι αγαπημένος μου μαθητής).

Ακούστε την εκπομπή εδώ.

  Η τελευταία, μέχρι στιγμής, εκπομπή είναι αφιερωμένη στον Καρπάθιο Ποιητή της διασποράς από το Μεσοχώρι, με τίτλο: "Ο Ξενιτεμένος, Νίκος Διάκος". Οικονομικά ο Νίκος Εμ. Διάκος δραστηριοποιήθηκε με επιτυχία στις ΗΠΑ, αλλά πάντα η καρδιά του κτυπούσε για το νησί της καταγωγής του. Ο ίδιος έλεγε: "το μυαλό μου είναι κάθε μέρα στην Κάρπαθο, την ζω, την αισθάνομαι, άσχετα αν δεν την επισκέπτομαι". Κι αυτό θα έλεγα ότι ήταν και το δράμα της ζωής του. Ζούσε το δίλημμα των δυο Πατρίδων. Αυτής που του πρόσφερε τα πλούτη και της άλλης, που το μόνο που είχε να του δώσει ήταν μια στερημένη ζωή, την οποία είχε προλάβει να ζήσει ως νέος. Μπορεί να είχε ξεφύγει από τα στερημένα χρόνια της νιότης του στην Κάρπαθο, αυτά όμως είχαν προλάβει να ριζώσουν στο μυαλό και τη καρδιά του. Κι αυτή η διαπάλη μεταξύ της νέας ζωής και του Νόστου, ήταν η αιτία της γέννησης ενός συγκλονιστικού ποιητικού λόγου.

  Θυμούνται οι δημιουργοί της εκπομπής, μια στιγμή στο εστιατόριο του, όταν του δείχνουν την διπλανή εικόνα. Κι εκείνος μεμιάς την μετατρέπει σε ποιητικό λόγο, απευθυνόμενος στον μικρό της φωτογραφίας, ή, ποιος ξέρει; καθρεφτίζοντας τον ίδιο τον εαυτό του:
Πουλ(λ)ί μικρό κι ανήξερο, σκέψου πριχού πετάσεις, 
τι άνεμο θα βολευτείς, ποια στράτα θε να πιάσεις.
Παρ’ την ευχή μου φυλαχτό, όσο κι αν ξεστρατίσεις, 
το δρόμο σου να ξαναβρείς, και πίσω να (γ)υρίσεις.
Στο πέταγμα σου άμα χαθείς, νιώσεις ορφανεμένο, 
να μη καθίσεις σε χλα(δ)ί, να κελα(δ)ήσεις ξένο.
Παρ’ την ευχή μου φυλαχτό, όσο κι αν ξεστρατίσεις, 
το δρόμο σου να ξαναβρείς, και πίσω να (γ)υρίσεις.

  Το 2000 στην ομογενειακή εκπομπή Λαογραφικό ταξίδι, του Κόσμος Fm της Νέας Υόρκης, καλεσμένος ως ποιητής της δισκογραφικής δουλειάς "Οι ξενιτεμένοι", (δες παραπάνω), λέει το παρακάτω δίστιχο, στο οποίο εκφράζεται όλος ο πόνος του χωρισμού από τον τόπο καταγωγής του.

Πού να πουλούνε γιατρικό, ο χωρισμός να γιαίνει, 
να πιούνε να γιατρεύουτε, ούλ´ οι ξενιτεμένοι.

  Κι άλλη μια φορά, σε ένα γλέντι στη Ρόδο, όταν η παρέα τον τσιγκλά για συμμετάσχει στο γλέντι, αυτός τους τραγουδά: 

Θωρείτε που ‘μαι αξύριστος και μαυροφορεμένος;
άλλο το να ξενιτευτείς, άλλο να γίνεις ξένος. 

Τα σωθικά μου εκάησα, που το καμό μαυρίσα,
δε(ν) τα δροσίσαν οι χαρές, μή(τ)ε  φωδιά εσβήσα. 

Έχει φωδιές που σβήνουσι, κα(η)μούς απού περνούσι,
μ’ εγώ βαστώ τα μέσα μου, κι ωστά να ζιώ θα ζούσι.

  Δεν νομίζω ότι γράφοντας περισσότερα θα προσέθετα κάτι. Σας παρακινώ όμως να ακούσετε την εκπομπή, ειδικό όσοι ζείτε εκτός του νησιού μας εδώ.  

 Η Apella nota ανήκει σε εκείνες τις ξεχωριστές πρωτοβουλίες που γεννιούνται από το μεράκι, τροφοδοτούνται από την αγάπη για τον τόπο και επιβιώνουν χάρη στην αφοσίωση των ανθρώπων που τις υπηρετούν. Εδώ και περίπου τρεις δεκαετίες, οι συντελεστές της εργάζονται με συνέπεια και επιμονή, αφήνοντας πίσω τους ένα σπουδαίο έργο και ένα πολύτιμο αρχειακό αποτύπωμα. Ένα υλικό που περιμένει τη στιγμή της ανάδειξής του και που, είμαι βέβαιος, επιφυλάσσει πολλές ακόμη ευχάριστες εκπλήξεις για όλους μας.
  Η Κάρπαθος έχει την τύχη να διαθέτει μια σπουδαία και βαθιά ριζωμένη μουσική παράδοση, ένα σημαντικό μέρος της οποίας έχει ήδη καταγραφεί και δημοσιοποιηθεί μέσα από πολυάριθμες ηχογραφήσεις. Η προσφορά, όμως, της Apella nota έχει μια ιδιαίτερη βαρύτητα. Δεν πρόκειται απλώς για μεμονωμένες καταγραφές, αλλά για μια συστηματική, μακρόχρονη προσπάθεια διάσωσης, τεκμηρίωσης και ανάδειξης ενός πολύτιμου κομματιού της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.


  Για όλα όσα έχει διασώσει, για όσα εξακολουθεί να διαφυλάσσει στο αρχείο της και για όσα έχει ήδη προσφέρει στη δημόσια πολιτιστική μνήμη του τόπου μας, η Apella nota αξίζει την αναγνώριση και την υποστήριξη όλων μας. Γιατί η μουσική παράδοση ενός τόπου δεν είναι απλώς το παρελθόν του· είναι ένα ζωντανό κομμάτι της ταυτότητάς του, που έχουμε χρέος να διαφυλάξουμε και να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.


Apella nota: Όταν η αγάπη για την Κάρπαθο γίνεται μνήμη, μουσική και πολιτισμός

  Στη σημερινή μου εγγραφή, αρχικά θα σας παρουσιάσω μία  από τις πιο διαχρονικές (ξεκίνησε το 1998), καλοστημένες  και ποιοτικές ιστοσελίδε...